TV Miłosierdzie   Radio Miłosierdzie

Płyta cegiełka na rzecz budowy nowych organów w Bazylice Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach

Analizując twórczość wybitnych kompozytorów można dojść do wniosku, że temat ten nie był w historii muzyki zbyt często eksploatowany. Temat Misericordias Domini nie cieszył się taką popularnością, jak choćby Stabat Mater czy Te Deum. Nawet szersze spojrzenie na ten obszar tematyczny nie pozwala dostrzec zbyt wielu kompozycji. Czy zatem Boże Miłosierdzie nie interesowało wielkich mistrzów minionych epok?

Odpowiedzi na to pytanie szukać należy w teologii, szczególnie tej z okresu Średniowiecza. Ówczesne nauczanie Kościoła eksponowało Stwórcę bardziej w roli  surowego Sędziego niż Miłosiernego Ojca. W późniejszych epokach temat ten podejmowany był przez kompozytorów coraz śmielej, a swój rozkwit przeżywał w XX wieku. Za sprawą Heleny Kowalskiej, późniejszej świętej Faustyny, kult Bożego Miłosierdzia nabiera tempa i obejmuje dość szybko cały świat. Kulminacyjnym czasem był pontyfikat błogosławionego papieża Jana Pawła II, który ustanowił Święto Bożego Miłosierdzia, obchodzone w niedzielę po Wielkanocy. Jednym z jego ostatnich działań w tym zakresie była dedykacja Bazyliki Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach i ustanowienie w tym miejscu Światowego Centrum Bożego Miłosierdzia.  To miejsce stało się inspiracją do nagrania płyty, która jednocześnie jest cegiełką na rzecz budowy w łagiewnickiej bazylice nowych organów. W 2005 roku ogłoszono konkurs na projekt tego instrumentu. Zwyciężyła renomowana, austriacka firma Rieger Orgelbau. Instrument będzie posiadał 50 głosów rozdzielonych na trzy manuały i klawiaturę pedałową. Dyspozycja instrumentu utrzymana jest w stylistyce francuskiego romantyzmu.

Chorał gregoriański jest najstarszym, tradycyjnym śpiewem liturgii rzymskiej. Kościół modli się tym śpiewem już od VI wieku. Prezentowany na płycie śpiew Misericordias Domini jest typowym przykładem psalmu responsoryjnego, w którym modlitwa tekstem psalmu 103 połączona jest ze śpiewem refrenu Misericordias Domini in aeternum cantabo.

Passacaglia to forma kompozycji charakterystyczna dla muzyki barokowej, szczególnie organowej.  Na bazie ostinatowo powtarzanego motywu w głosie basowym kompozytorzy budowali misterne konstrukcje polifoniczne. Taki właśnie schemat posiada kompozycja Johanna Rudolpha Ahle (1625 – 1673) Misericordias Domini. Na diatonicznie opadającym, półnutowym pochodzie dźwięków zbudował Ahle czterogłosową konstrukcję  polifoniczną, powierzając dwa głosy duetowi skrzypiec a dwa duetowi solistów - sopranowi i tenorowi. Wieloplanowość tego utworu dotyczy nie tylko  materii dźwiękowej, ale także tekstu – równocześnie bowiem posługuje się kompozytor językiem łacińskim i niemieckim.

W renesansie i baroku technika polichóralna przeżywała swój największy rozwój. Znalazła ona zastosowanie w utworze Misericordias Domini przedstawiciela szkoły neapolitańskiej, Francesco Durante (1684 – 1755).  Dwa zespoły chóralne dialogują ze sobą, aby na końcu kompozycji spotykać się w kulminacyjnych momentach wyśpiewując ośmiogłosowo Miłosierdzie Boże.

Pochodzące z 1775 roku ofertorium Misericordias Domini KV 222 Wolfganga Amadeusza Mozarta (1756 – 1791) należy do dzieł rzadko wykonywanych. Zwarta, przekomponowana forma ukazuje mistrzowski warsztat kompozytora oraz jego oryginalne podejście do tematyki Miłosierdzia Bożego. Dramatyczna narracja, nietypowe dla klasycyzmu zmiany tonacji np. z d-moll do c-moll sprawiają wrażenie, jakby ten wielki kompozytor obawiał się, czy sam dostąpi Miłosierdzia Bożego.

Dedykowana Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II Pieśń o Bożym Miłosierdziu Henryka Jana Botora (ur. 1960) wpisuje się w nurt twórczości inspirowanej osobą tego wielkiego Papieża. Została ona skomponowana w jubileuszowym roku 2000. Zaczerpnięty z Dzienniczka św. siostry Faustyny tekst powierzony został sopranistce, a w kulminacjach napięciowych oraz wyrazowych - także chórowi. Botor posługując się neoromantycznym językiem muzycznym osiągnął czytelny dla słuchacza przekaz treści, ujmując słowa w nastrojową i obrazową muzykę. Bogata instrumentacja, obejmująca orkiestrę smyczkową, harfę, rozbudowaną sekcję perkusyjną, a także zespół chóralny i głos solowy, pozwoliły kompozytorowi na stworzenie niemal nieograniczonej palety barw i nastrojów.

Datowana na 19 kwietnia 2012 roku kompozycja  Misericordias Domini Wojciecha Widłaka (ur. 1971) jest najnowszym spojrzeniem na opisywany tekst. Kompozytor stworzył misternie zaplanowaną formę, eksplorując naturalną rytmikę słowa Misericordias. Głosy traktowane tu są w sposób instrumentalny z wiodącą rolą rytmu. W utworze tym zostały zastosowane nowoczesne środki, jak glissando czy recytacje tekstów w wieku językach, co wpłynęło na niezwykłą siłę wyrazu artystycznego dzieła. Gdy idzie o teksty, zaczerpnął je autor z ksiąg pamiątkowych, do których pielgrzymi ze wszystkich stron świata wpisują swoje podziękowania i prośby do Jezusa Miłosiernego w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach.

Kompozycja Wojciecha Kilara Misericordia (ur. 1932) to utwór wieńczący film Faustyna (1994) w reżyserii Jerzego Łukaszewicza. Jest on  medytacją nad Miłosierdziem Bożym ujętą w „formę crescenda” na ośmiogłosowy chór mieszany, orkiestrę smyczkową i fortepian. Kompozytor stosując minimum środków osiągnął maksimum wyrazu.

Płytę wieńczy improwizacja organowa oparta na melodii polskiej pieśni kościelnej Jezu, ufam Tobie.

Krzysztof Michałek